HOMETentoonstellingDe BeefeKlokkenmakersBibliofielInkoopContact

familie Wouman

De familie Wouman uit Temse is een bekend klokkenmakersgeslacht uit Vlaanderen. De familie Wouman kwam uit Elversele en vestigde zich te Temse aan de schelde. Temse kende een bloei als plek voor scheepswerven voor binnenschepen die tot de jaren 80 van de twintiogste eeuw zou duren.

WoumanBekende signaturen zijn: Wouman Temsch, Wouman Themsche, TW, TWT of Wauman. Regelmatig graveerden ze ook serienummers en een enkele keer een jaartal.

Het verhaal gaat dat verschillende kasten voor de staande klokken van Thomas gemaakt werden door meubelmaker Egidius De Cauwer (Temse 1733- 1816), zonder bronvermelding maar Fraiture nam het op in zijn naslagwerk. Wel zit er een grote mate van consistentie in de vorm van de kasten.

Thomas is de oudst bekende uit dit uurwerkmakersgeslacht. Hij woonde in de Veerstraat in het huis met de toepasselijke naam 'Het Wijzerke'. Hij deed het onderhoud van het torenuurwerk van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Temse. Dit uurwerk dateerde uit 1403. Op 24 mei 1724 huwde hij met Catherine Wouters. Zij kregen een drieling, maar de drie kinderen stierven bij de geboorte. Na de dood van zijn vrouw hertrouwde Thomas op 17 november 1727 met Elisabeth Huyghens. Dit huwelijk telde 9 kinderen waaronder Franciscus die ook uurwerkmaker werd. Van Thomas is duidelijk dat ie het vak onder de knie had en zowel goedkope wekkers en hangklokken met 1 wijzer maakte als complexere staande klokken met achtdagenwerk. In zijn nalatenschap staan hier ook de nodige details over. De hiernaast afgebeelde klok is een late van Thomas met signatuur Wouman Temsche en datering anno 1772. Markant detail is dat Thomas Wouman - afgaande op se serienummers - lange tijd de ondertussen gedemodeerde vierkante wijzerplaten bleef toepassen. Vanaf circa 1725 komen de getoogde wijzerplaten voor en die hebben 50 jaar lang meestal een zonnekop terwijl ie steevast blijft signeren op de cijferring. De uurwerken hebben vaak een slip in de achterplatine waar een lichter langs buitenom uitlicht en de bij vroege Engelse klokken erg gegeerde winged pillars. Bij de vroege exemplaren zit de wekker al op de voorplatine gemonteerd en die constructie zet zich door tot bij de kleinzoon. Naar goede Vlaamse klokkenmakersgewoonte was Thomas te gierig om een vierde wijzerplaatpilaar te klinken waardoor de wijzerplaten na verloop van tijd een beetje gammel aan het uurwerk zitten. Een enkele keer heeft een toog een maanfase zoals op de staande klok van de Onze-Lieve-Vrouwerkerk in Temse. Thomas bouwde blijkbaar ook zelf klokken om. WoumanZo veilde in 2011 DVC in Gent een staande klok van Wouman Temsche met cijferring voor 1 wijzer, maar met exemplarische weekloper achter de wijzerplaat. Op de getoogde wijzerplaat stak een rond schilderijtje. Op het eerste zicht een anachronistisch huwelijk, maar dan wel van een uurwerk en een wijzerplaat van Wouman en ook de kast was 'typisch' Wouman.

Zoon Franciscus trouwde in 1785 met Joanna Maria Josepha De Landtsheer. Hij volgde zijn vader op als klokkenmaker van de O.-L.-V. Praktisch geen enkele klok kan met zekerheid aan Frans toegeschreven worden.

De kleinzoon Joannes woonde ook in 'Het Wijzerke' en ook hij deed het onderhoud van het torenuurwerk van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Temse vanaf 1846. Joanna Wouman, die getrouwd was met de huisschilder Jan Van de Vijver, woonde in bij haar broer die vrijgezel bleef. Haar zoon Karel Van de Vijver leerde het klokkenmakersvak van zijn oom en zette de klokkenmakerij verder. Karel Van De Vijver Geboren in 1826. Net als de voorvaderen deed hij het onderhoud van het torenuurwerk in Temse en diens zoon Emile deed het op zijn beurt. De klokken van de hand van Joannes Wouman zijn qua kwaliteit geenszins te vergelijken met het werk van zijn grootvader. Eind achttiende eeuw was de concurrentie moordend, het was economische crisis en afgaande op de afwerking lijkt Joannes het talent, het vernuft of de attitude ontbeerd te hebben. Joannes Wouman verwerkt meermaals een tinnen signatuurschildje met zijn monogram JWT in de toog van de wijzerplaat, terwijl op de cijferring toch al Wouman Temsche staat. Een ander terugkerend detail is de kantelbeugel voor het slagwerk (zoals bij Hansbeekse klokken en andere Oost-Vlaamse klokken). De pilaren tussen de platines zijn dikwijls gewoon recht (terwijl opa mooie winged pillars toepaste) zet een klok van Thomas en Joannes naast elkaar en meteen valt de goedkopere afwerking op. De ecoinçons of hoekstukken zijn bij Joannes dikwijls moderner (de vier seizoenen zoals op een Friese staartklok van circa 1830), terwijl Thomas eerder zware tinnen palmettes in Louis XIV-stijl zal toepassen.

En dan zijn er de nepperds zoals een eiken kast met zeer raar model, comtoise uurwerk achter een getoogde wijzerplaat (windgaten op gekke plaats) met daarop een loden schijf met erop in dikke rechte hoofdletters WOUMAN TEMSCHE. De vervalser die dat ding maakte heeft blijkbaar nooit een staande klok van Wouman van dichtbij gezien.

We hebben reeds veel onderzoek verricht en diverse klokken gedocumenteerd. Alle bijdragen of afbeeldingen van hun andere klokken zijn erg welkom.

later meer over Wouman Temsche.

Een mooie Wouman Temsche bij het MNU. De datering lijkt wel ouder dan wat het MNU denkt.

 

e-mailen op lode.goukens@ugent.be

On cherche cette pendule pour la documenter. Veuillez nous contacter.

lode.goukens@ugent.be

Back to TOP © Copyright, all rights reserved, 2011