HOMEHorlogersDe Beefe FromanteelRootsBibliofielBillardInkoopContact

Ratsma

Staand horloge: de ontvoering van EuropaRatsma

Tjeert Ratsma horlogemaker te Harlingen

Friese staande klok met walnootfineer. De maker is Tjeert Jacobsz. Ratsma (º1696-†1781) uit Harlingen. Ratsma stamde uit een familie van slotenmakers en uurwerkmakers en ging in Amsterdam in de leer. Na zijn huwelijk keerde hij naar Harlingen terug om het familiebedrijf verder te zetten. Zijn vader had de stad Harlingen een stadsuurwerk gegeven in ruil voor het ambt van stadsklokkenist voor hemzelf en zijn nazaten. De grootvader van Tjeert was een onbemiddelde slotenmaker en trekschipper uit Dokkum die zich opwerkte. De literatuur is niet helemaal duidelijk, maar vader Jacob zou het metier geleerd hebben van Jacobus Barritius.

Tjeert leverde zijn Amsterdamse ex-collega's planetaria voor in de staande horloges. Zoals bij alle Friese uurwerkmakers exporteerde Ratsma veel en ook dit horloge kwam zo op duizenden kilometers van Harlingen terecht, waar het enkele eeuwen in familiebezit bleef tot begin dit jaar.

Tjeert werd geboren op 5-1-1696. Als jongeman trekt hij naar Amsterdam om in de leer te gaan. Na zijn tijd als leerling in Amsterdam keert Tjeert als meester horlogiemaeker terug naar Harlingen en wordt er "stads klockstelder" van 1743 tot 1758.

In juni 1780 krijgt Tjeert Ratsma bezoek van de wiskundeprofessor Jean Henri van Swinden (1746-1823) van de universiteit van Franeker. Van Swinden komt "met eenige Liefhebbers uit Leuwarden en Harlingen" naar Harlingen om van de oude meester zelf tekst en uitleg te krijgen over de acht bijzondere uurwerken die Ratsma heeft vervaardigd. Het bijzondere aan deze klokken is dat er "de dagelyksche en jaarlyksche beweegingen der Zon vertoond worden". De hoogleraar vergelijkt de klokken van Ratsma met het werk van Eise Eisinga. De wetenschapper is vol lof over de kunde van Tjeert Ratsma en hij noemt hem liefst twee keer een "kundig Horologiemaaker". Van Swinden merkt op dat "De Vroedsman Eisinga had, even weinig als ik, ooit iets van die Konst-stukken van den Heer Radsma gehoord, of eenige derzelver gezien; hoewel deeze kundige Horologie-Maaker er zeederd veele jaaren reeds agt gemaakt, en zo te Harlingen als te Amsterdam geleeverd hebbe. Schoone Uitvindingen hebben zomtyds het ongeluk lang onbekend te blyven."

Een ander prachtig staand horloge van Tjeert Ratsma kan u bekijken op de volgende webpagina.

Swinden, J.H. van, Beschryving van een konst-stuk, verbeeldende een volleedig bewegelyk
hemels-gestel, uitgedagt en vervaardigd door Eise Eisinga
, Franeker, 1780, pp. 82-85.

 

 

details:

Ratsma

de wijzerplaat

Ratsma

signatuur

Zeus en Europa

het bekende thema "de ontvoering van Europa" zoals bij Bramer

Ratsma

het werk

Ratsma

de maanfase


De Beefe

Gille De Beefe

lode.goukens@ugent.be

© Copyright, all rights reserved, 2010